Dlaczego potrzebujemy zrównoważonej produkcji kauczuku?

Za każdym razem, gdy ktoś kupuje oponę samochodową, parę gumowych rękawic lub dren chirurgiczny, ten zakup – choć nie jest to oczywiste – łączy go z drobnym producentem rolnym pozyskującym lateks z drzew kauczukowych w lasach Azji Południowo-Wschodniej. Kauczuk naturalny jest jednym z najważniejszych surowców na świecie, jednak niewielu konsumentów zastanawia się, skąd pochodzi i jaki wpływ na naszą planetę ma jego produkcja.

Sama Tajlandia odpowiada za około 35% światowej produkcji kauczuku naturalnego. Zdecydowana większość surowca nie pochodzi jednak z wielkich przemysłowych plantacji, lecz z gospodarstw około 1,7 miliona drobnych producentów rolnych – rodzin gospodarujących na niewielkich areałach, narażonych na wahania cen rynkowych i często zmuszonych do stosowania metod uprawy, które szkodzą ziemi, od której są zależne. Stosowanie pestycydów prowadzi do degradacji gleby i negatywnie wpływa na różnorodność biologiczną.  

W innych regionach produkujących kauczuk dodatkowym problemem jest zawłaszczanie gruntów należących do społeczności rdzennych. Co więcej, w przeciwieństwie do oleju palmowego czy soi, produkcja kauczuku w dużej mierze pozostawała poza obszarem zainteresowania i kontroli, które przyczyniają się do zmian w kierunku bardziej odpowiedzialnych praktyk.

Od deklaracji do konkretnych działań i ich weryfikacji

To zaczyna się zmieniać. Global Platform for Sustainable Natural Rubber (GPSNR) zrzesza ponad 400 organizacji reprezentujących ponad połowę światowego popytu na kauczuk naturalny. Opracowany przez platformę system weryfikacji (Assurance System) zapewnia uporządkowane podejście oparte na analizie ryzyka, pozwalające ocenić, w jaki sposób firmy członkowskie realizują swoje zobowiązania w zakresie zrównoważonego rozwoju. Obejmuje ono m.in. mapowanie łańcuchów dostaw, zarządzanie ryzykiem wylesiania, przeprowadzanie analizy należytej staranności w zakresie praw człowieka oraz inwestowanie we wspólne rozwiązania w złożonych, wielopoziomowych łańcuchach wartości. Nie chodzi więc wyłącznie o składanie deklaracji, ale o weryfikację ich realizacji w praktyce.

„Obecnym wyzwaniem jest pokazanie, w jaki sposób zobowiązania dotyczące zrównoważonego rozwoju są wdrażane w praktyce. Wiarygodne systemy certyfikacji i weryfikacji mogą pomóc firmom zidentyfikować luki, wzmocnić stosowane systemy i wykazać osiągane postępy” – powiedziała Sandra Razanamandranto, Regional Engagement Director i liderka sektora kauczuku w Preferred by Nature.

Pierwsza taka inicjatywa w sektorze kauczuku

Preferred by Nature jako pierwsza organizacja uzyskała akredytację uprawniającą do przeprowadzania ocen zgodnie z systemem weryfikacji GPSNR Assurance System. To ważny krok, który wprowadza niezależną, zewnętrzną ocenę do systemu opracowanego przez przedstawicieli samego sektora i na jego potrzeby. Jak podkreśla Stefano Savi, dyrektor GPSNR, uzyskanie tej akredytacji ma istotne znaczenie: „Dobra reputacja Preferred by Nature, specjalistyczna wiedza techniczna oraz globalny zasięg operacyjny sprawiają, że organizacja jest doskonale przygotowana do wspierania naszych członków we wdrażaniu zobowiązań dotyczących zrównoważonego rozwoju i potwierdzaniu ich realizacji w praktyce. To właśnie takiej wiarygodnej i spójnej infrastruktury weryfikacyjnej potrzebuje sektor kauczuku naturalnego”.

W Azji, Afryce i Ameryce Łacińskiej Preferred by Nature obserwuje już konkretne efekty tych zmian: drobni producenci rolni uzyskujący lepsze ceny za kauczuk z certyfikowanych źródeł FSC oraz bardziej przejrzyste łańcuchy dostaw – od plantacji aż po port. Unijne rozporządzenie w sprawie produktów wolnych od wylesiania (EUDR) dodatkowo podnosi poprzeczkę, zobowiązując importerów do dokumentowania dokładnego pochodzenia kupowanych przez nich surowców.

Opona w Twoim samochodzie zaczęła swoje życie jako sok mleczny pozyskiwany z drzewa kauczukowego. To, co dzieje się pomiędzy tymi dwoma etapami, ma znaczenie – a dziś, w coraz większym stopniu, można to również udokumentować i zweryfikować.

GPSNR w skrócie 

1. Organizacja powołana z konkretną misją. GPSNR powstała, aby wspierać zrównoważony rozwój w całym łańcuchu wartości kauczuku naturalnego – od gospodarstw drobnych producentów rolnych po globalnych producentów i marki.

2. Reprezentuje większość rynku. Ponad 400 organizacji członkowskich GPSNR odpowiada za ponad 50% światowego zapotrzebowania na kauczuk naturalny, co daje platformie znaczący wpływ na kształtowanie standardów i praktyk w branży.

3. Stawia na odpowiedzialność i rozliczalność. System weryfikacji GPSNR Assurance System ocenia, w jaki sposób firmy członkowskie realizują swoje zobowiązania dotyczące zrównoważonego rozwoju. Obejmuje m.in. mapowanie łańcuchów dostaw, ocenę ryzyka wylesiania, należytą staranność w zakresie praw człowieka oraz wspólne inwestycje w całym łańcuchu wartości.

4. Pierwszy ważny krok. Preferred by Nature jako pierwsza organizacja na świecie uzyskała akredytację do przeprowadzania niezależnych ocen zewnętrznych w ramach systemu GPSNR Assurance System, wprowadzając po raz pierwszy niezależną weryfikację do tego systemu.

5. Zgodność z wymogami regulacyjnymi. System GPSNR wspiera firmy w spełnianiu wymagań unijnego rozporządzenia w sprawie produktów wolnych od wylesiania (EUDR) oraz innych rozwijających się regulacji dotyczących należytej staranności, zapewniając uporządkowane podejście do wykazywania odpowiedzialnego pozyskiwania surowców.

Zdjęcie główne: Preferred by Nature współpracuje z tysiącami drobnych producentów rolnych oraz większymi producentami w Chinach, Afryce i Ameryce Łacińskiej. Fot. Benjamin Holst / Copyright 2026 Preferred by Nature.