Komisja Europejska publikuje pierwszy wykaz krajów sklasyfikowanych według poziomu ryzyka w ramach rozporządzenia EUDR

Wykaz został opublikowany w formie aktu wykonawczego (Implementing Act) na platformie Green Forum Komisji Europejskiej. Kraje sklasyfikowano w trzech kategoriach: wysokiego, standardowego lub niskiego ryzyka związanego z wylesianiem i degradacją lasów w wyniku produkcji odpowiednich towarów objętych EUDR.

Poziom ryzyka będzie miał bezpośredni wpływ na zakres obowiązków związanych z należytą starannością (due diligence) przedsiębiorstw występujących w roli podmiotów (Operatorów) w rozumieniu rozporządzenia, które wprowadzają na rynek UE lub wywożą z niego produkty wytworzone z wykorzystaniem następujących surowców: soi, bydła, oleju palmowego, drewna, kakao, kawy i kauczuku.

Trójstopniowy system klasyfikacji krajów, opracowany przez Komisję Europejską, ma na celu zapewnienie spójnego wdrażania i egzekwowania przepisów w całej UE, a także większej przejrzystości zarówno dla przedsiębiorstw, jak i organów krajowych. Klasyfikacja została opracowana zgodnie z zasadami określonymi w art. 29 rozporządzenia.

Długo oczekiwany kamień milowy

Rozporządzenie EUDR weszło w życie 29 czerwca 2023 r. Zgodnie z art. 29 Komisja Europejska była zobowiązana do opracowania systemu klasyfikacji ryzyka, umożliwiającego ocenę poziomu ryzyka w poszczególnych krajach lub ich częściach. System ten miał służyć jako podstawa do określania zakresu obowiązków związanych z należytą starannością oraz wspierać egzekwowanie przepisów.

Pierwotnie rozporządzenie przewidywało, że pierwszy wykaz krajów zostanie opublikowany do 30 grudnia 2024 r. Jednak w związku z obawami zgłaszanymi przez zainteresowane strony dotyczącymi rozporządzenia, w tym opóźnieniami w opracowaniu klasyfikacji krajów według poziomu ryzyka, Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej przyjęły pod koniec 2024 r. rozporządzenie zmieniające, które przesunęło termin publikacji wykazu o sześć miesięcy, do 30 czerwca 2025 r.

Równolegle Komisja Europejska opublikowała Komunikat* dotyczący współpracy międzynarodowej w ramach EUDR. Do komunikatu dołączono załącznik przedstawiający ogólne zasady leżące u podstaw metodologii klasyfikacji krajów według poziomu ryzyka. Celem było zapewnienie większej przejrzystości procesu oraz przygotowanie krajów partnerskich na konsekwencje przypisania im określonego poziomu ryzyka.

Ostateczny akt wykonawczy został opracowany i uzgodniony w ramach unijnej procedury komitologii, zapewniającej udział państw członkowskich i uwzględnienie ich stanowisk.

* Komunikat Komisji Europejskiej w sprawie strategicznych ram współpracy międzynarodowej w kontekście rozporządzenia (UE) 2023/1115 dotyczącego udostępniania na rynku Unii oraz wywozu z Unii określonych towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów.

Wyniki klasyfikacji krajów według poziomu ryzyka

Pierwszy wykaz klasyfikacji krajów ujawnił, że zdecydowana większość państw została zakwalifikowana do kategorii niskiego ryzyka. Konkretnie, 140 krajów sklasyfikowano jako kraje niskiego ryzyka, 50 jako kraje standardowego ryzyka, a jedynie 4 jako kraje wysokiego ryzyka.

Preferred by Nature zwraca dodatkowo uwagę na następujące kwestie:

• Kraje wysokiego ryzyka: Tylko cztery państwa zostały zaklasyfikowane do tej kategorii: Białoruś, Mjanma (Myanmar), Korea Północna i Rosja. Import produktów z tych krajów, o ile nie jest już zakazany, będzie podlegał najbardziej rygorystycznym kontrolom zgodności z wymogami EUDR.
• Kraje standardowego ryzyka: Duże państwa o znacznych zasobach leśnych, takie jak Brazylia i Indonezja, pomimo historycznie wysokich wskaźników wylesiania, zostały zaklasyfikowane jako kraje standardowego ryzyka. Oznacza to, że będą podlegać standardowemu poziomowi kontroli przewidzianemu w rozporządzeniu.
• Kraje niskiego ryzyka: Do tej kategorii zaliczono m.in. Stany Zjednoczone, Kanadę, Chiny, wszystkie państwa członkowskie UE, a także Ukrainę i Tajlandię. Kraje te będą podlegać najmniej rygorystycznym wymogom w zakresie należytej staranności.

Pobierz naszą grafikę ułatwiającą zapoznanie się z klasyfikacją krajów według poziomu ryzyka

Co oznacza klasyfikacja w praktyce?

Klasyfikacja krajów ma wpływ zarówno na przedsiębiorstwa, jak i na organy krajowe odpowiedzialne za egzekwowanie przepisów.

W przypadku podmiotów (Operatorów) pozyskujących surowce z krajów niskiego ryzyka obowiązki związane z należytą starannością będą uproszczone. Natomiast przedsiębiorstwa zaopatrujące się w krajach standardowego lub wysokiego ryzyka będą musiały spełnić pełny zakres wymogów EUDR, obejmujący ocenę ryzyka związanego z legalnością produkcji, wylesianiem i degradacją lasów, a także wdrożenie działań ograniczających ryzyko, jeśli nie jest ono znikome.

Organy właściwe państw członkowskich UE będą również zobowiązane do dostosowania zakresu kontroli do poziomu ryzyka przypisanego danemu krajowi. Roczne kontrole muszą obejmować:

• Kraje niskiego ryzyka: co najmniej 1% właściwych podmiotów (Operatorów) wprowadzających odpowiednie produkty na rynek, udostępniających je na rynku lub eksportujących je z UE.
• Kraje standardowego ryzyka: co najmniej 3% właściwych podmiotów (Operatorów).
• Kraje wysokiego ryzyka: co najmniej 9% właściwych podmiotów (Operatorów) oraz 9% wolumenu odpowiednich produktów.

Wartości te odzwierciedlają założenie UE, zgodnie z którym kontrola powinna być bardziej rygorystyczna tam, gdzie prawdopodobieństwo wylesiania i degradacji lasów jest wyższe.

Potencjalny wpływ na strategie zaopatrzenia

Wprowadzenie wykazu klasyfikacji krajów według poziomu ryzyka może wpłynąć na kierunki pozyskiwania surowców oraz oczekiwania wobec dostawców. Preferred by Nature przewiduje również, że zmiany te będą miały wpływ na sposób, w jaki przedsiębiorstwa korzystają z narzędzi wspierających zrównoważony rozwój, zarządzają ryzykiem i współpracują z dostawcami działającymi w krajach o różnych poziomach ryzyka.

Kraje niskiego ryzyka: mniej kontroli, nowe zagrożenia

Zacznijmy od Unii Europejskiej. Podmioty (Operatorzy) działające na terenie UE nie będą już zobowiązane do przeprowadzania oceny i ograniczania ryzyka w odniesieniu do własnych lasów lub gospodarstw rolnych.

W przypadku podmiotów mających siedzibę w UE, które pozyskują produkty spoza Unii, kraje niskiego ryzyka mogą teoretycznie stać się bardziej atrakcyjnym kierunkiem zaopatrzenia ze względu na postrzegany jako mniej rygorystyczny zakres obowiązków związanych z należytą starannością. Nie oznacza to jednak, że Operatorzy mogą zrezygnować z zachowania czujności. Powinni oni również oceniać ryzyko mieszania produktów z produktami o nieznanym pochodzeniu lub pochodzącymi z krajów standardowego bądź wysokiego ryzyka. Należy także uwzględnić ryzyko obchodzenia przepisów (circumvention), polegające na przekierowywaniu obrotu produktami przez kraje niskiego ryzyka w celu obejścia wymogów rozporządzenia i stworzenia fałszywego wrażenia, że produkty spełniają jego wymagania.

W przypadku pojawienia się uzasadnionych zastrzeżeń – nawet w odniesieniu do krajów niskiego ryzyka – Operatorzy są zobowiązani do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a w razie potrzeby również pełnej oceny ryzyka. Obowiązki te mają zastosowanie niezależnie od klasyfikacji ryzyka danego kraju.

Zaopatrzenie z krajów standardowego ryzyka: konieczna ostrożność

W przypadku krajów standardowego ryzyka przedsiębiorstwa nie mogą z góry zakładać, że ryzyko wylesiania jest niskie. Operatorzy powinni zapewnić odpowiednio solidne procedury należytej staranności, obejmujące identyfikowalność na poziomie działek gruntu, ocenę zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz dokumentowanie działań podejmowanych w celu ograniczenia ryzyka.

Co firmy powinny zrobić teraz?

Preferred by Nature zaleca przedsiębiorstwom niezwłoczne przeanalizowanie i ocenę wpływu nowej klasyfikacji krajów według poziomu ryzyka na funkcjonujące systemy należytej staranności. Należy jednak pamiętać, że status „niskiego ryzyka” nie oznacza zwolnienia z obowiązków – skuteczne zarządzanie ryzykiem pozostaje niezbędne niezależnie od kraju, z którego pozyskiwane są surowce.

"Przedsiębiorstwa, które dążą do pełnego dostosowania się do wymogów rozporządzenia i chcą skorzystać z możliwości uproszczonej należytej staranności, prawdopodobnie ponownie przeanalizują swoje strategie zaopatrzenia, uwzględniając klasyfikację krajów jako krajów niskiego, standardowego lub wysokiego ryzyka.” 

David Hadley

Regulatory Impact Programme Director w Preferred by Nature

“Ponadto system klasyfikacji krajów oraz możliwość stosowania uproszczonej procedury należytej staranności wiążą się z pewnymi szczegółowymi uwarunkowaniami, które Operatorzy muszą znać i uwzględnić. Najlepiej zrobić to jeszcze przed wprowadzeniem zasadniczych zmian w funkcjonujących systemach należytej staranności” – dodał David.

System klasyfikacji krajów według poziomu ryzyka będzie odgrywał kluczową rolę w skutecznym stosowaniu EUDR przed terminem rozpoczęcia egzekwowania przepisów, przypadającym na 30 grudnia 2025 r. dla dużych przedsiębiorstw oraz 30 czerwca 2026 r. dla niektórych mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw.

Preferred by Nature będzie nadal wspierać przedsiębiorstwa i zainteresowane strony w dostosowywaniu się do tych zmian. Udostępnimy kolejne wytyczne i narzędzia, które pomogą w poruszaniu się po wymogach dotyczących należytej staranności w oparciu o nową klasyfikację ryzyka.

Nasi eksperci już szczegółowo analizują wykaz klasyfikacji krajów oraz zastosowaną metodologię, aby określić, jakie rzeczywiste konsekwencje mogą one mieć dla strategii zaopatrzenia przedsiębiorstw. Już wkrótce podzielimy się nowymi analizami i praktycznymi wskazówkami. Śledźcie nasze aktualności!

Więcej informacji na temat EUDR znajdziesz na naszej dedykowanej stronie internetowej.
Nie masz pewności, czy EUDR dotyczy Twojej firmy? Sprawdź to za pomocą naszego narzędzia EUDR Scoping Tool.
Potrzebujesz wsparcia w zakresie obowiązków związanych z należytą starannością? Zapoznaj się z naszym zestawem narzędzi Due Diligence Toolkit lub get in touch with us.