Poza klasyfikacją krajów: co w praktyce oznacza uznanie krajów za kraje o niskim ryzyku w ramach EUDR?
Niedawno informowaliśmy o opublikowaniu przez Komisję Europejską pierwszego wykazu klasyfikacji krajów według poziomu ryzyka w ramach unijnego rozporządzenia przeciwko wylesianiu (EUDR). Teraz, gdy klasyfikacje zostały już opublikowane, jakie kolejne działania powinny podjąć przedsiębiorstwa?
W dniu 22 maja 2025 r. Komisja Europejska opublikowała pierwszy wykaz klasyfikacji krajów według poziomów ryzyka w ramach rozporządzenia EUDR. Klasyfikacja ta opiera się na analizie trendów związanych z wylesianiem i ekspansją obszarów rolniczych, a także obowiązujących ram prawnych i praktyk w zakresie egzekwowania przepisów. Kraje zostały przypisane do jednej z trzech kategorii: niskiego ryzyka, standardowego ryzyka lub wysokiego ryzyka. Kraj zostaje zaklasyfikowany jako kraj niskiego ryzyka, jeśli Komisja uzna, że istnieje niewielkie prawdopodobieństwo, aby odpowiednie produkty pochodzące z tego kraju były powiązane z wylesianiem.
Jednym z celów tej klasyfikacji jest dostosowanie obowiązków związanych z należytą starannością (due diligence) do rzeczywistego poziomu ryzyka – uproszczenie procedur w przypadku źródeł o niskim ryzyku oraz zwiększenie zakresu kontroli w odniesieniu do obszarów o podwyższonym ryzyku.
Podmioty wprowadzające do obrotu lub udostępniające na rynku produkty pochodzące z krajów zaklasyfikowanych jako kraje niskiego ryzyka mogą korzystać z **uproszczonej procedury należytej staranności (simplified due diligence)**¹. W praktyce oznacza to, że nie są zobowiązane do przeprowadzania oceny ryzyka ani wdrażania środków ograniczających ryzyko, o których mowa w art. 10 i 11 rozporządzenia. Zwolnienie to dotyczy jednak wyłącznie tych dwóch obszarów obowiązków.
“Wszystkie pozostałe wymogi dotyczące należytej staranności pozostają bez zmian – i jest to kwestia, której niektórzy interesariusze mogą nie być w pełni świadomi. Nawet w przypadku pozyskiwania odpowiednich produktów pochodzących z krajów o niskim poziomie ryzyka przedsiębiorstwa nadal muszą gromadzić dane geolokalizacyjne oraz pozostałe wymagane informacje.”
David Hadley
Regulatory Impact Programme Director w Preferred by Nature
Zrozumieć pojęcie „niskiego ryzyka”
Zgodnie z treścią rozporządzenia EUDR kraj uznaje się za kraj niskiego ryzyka, jeżeli w wyniku procesu oceny poziomu ryzyka (benchmarking) Komisja Europejska stwierdzi, że istnieje „wystarczający poziom pewności”², iż przypadki powiązania produkcji surowców z wylesianiem lub degradacją lasów w danym kraju będą miały jedynie „wyjątkowy” charakter. Takie przypadki oznaczałyby, że produkty pochodzące z tych surowców nie spełniają wymogu braku powiązań z wylesianiem, określonego w art. 3 lit. a rozporządzenia.
Klasyfikacja kraju jako kraju niskiego ryzyka ma zatem bezpośrednie konsekwencje dla przedsiębiorstw wprowadzających takie produkty na rynek UE, udostępniających je na tym rynku lub eksportujących je, a także dla globalnych dostawców zaopatrujących rynek unijny.
Czy zatem pozyskiwanie produktów z krajów o niskim poziomie ryzyka oznacza zwolnienie ze wszystkich obowiązków związanych z należytą starannością?
Krótka odpowiedź: Nie.
Uproszczona procedura należytej staranności, o której mowa w art. 13, nie znosi wszystkich obowiązków. Podmioty nadal muszą spełniać pełny zakres wymogów informacyjnych określonych w art. 9, a także realizować wszystkie pozostałe obowiązki wynikające z rozporządzenia.
Co pozostaje obowiązkowe w przypadku krajów niskiego ryzyka?
System należytej staranności (due diligence) w ramach EUDR obejmuje trzy podstawowe elementy: gromadzenie informacji, ocenę ryzyka oraz ograniczanie ryzyka. Uproszczona procedura należytej staranności dotyczy wyłącznie drugiego i trzeciego z tych elementów. Podmioty pozyskujące produkty z krajów produkcji zaklasyfikowanych jako kraje niskiego ryzyka nadal muszą:
- Utrzymywać system procedur i środków zapewniających spełnienie wszystkich mających zastosowanie wymogów rozporządzenia.
- Gromadzić wszystkie informacje wymienione w art. 9 ust. 1, w tym dane geolokalizacyjne dotyczące poszczególnych działek oraz datę lub okres produkcji.
- Przed zastosowaniem uproszczonej procedury należytej staranności ocenić ryzyko mieszania produktów pochodzących z różnych źródeł oraz obchodzenia przepisów.
- Reagować na uzasadnione zastrzeżenia lub wiarygodne informacje wskazujące na ryzyko, że pozyskiwane produkty nie spełniają wymogów EUDR. Może to również wymagać przekazania odpowiednich informacji właściwemu organowi.
- Być przygotowanymi do przeprowadzenia pełnej procedury należytej staranności, nawet jeśli produkty pochodzą z kraju produkcji zaklasyfikowanego jako kraj niskiego ryzyka. Jest to wymagane w przypadku zidentyfikowania ryzyka mieszania produktów lub obchodzenia przepisów, a także gdy wiarygodne informacje wskazują na okoliczności sprzeczne z klasyfikacją danego kraju jako kraju niskiego ryzyka.
- Złożyć oświadczenie o należytej staranności (Due Diligence Statement – DDS) przed wprowadzeniem produktów na rynek UE.
Krótko mówiąc, niski poziom ryzyka nie oznacza braku obowiązków ani konieczności podejmowania działań. Pozyskiwanie produktów z krajów zaklasyfikowanych jako kraje niskiego ryzyka nie stanowi bowiem gwarancji zgodności z wymogami prawnymi.
Pobierz nasz dokument informacyjny (policy brief) aby dowiedzieć się więcej.
Zmieniająca się sytuacja
Klasyfikacja krajów według poziomu ryzyka nie jest stała. Komisja Europejska będzie ją okresowo aktualizować w miarę udostępniania nowych danych lub zmian sytuacji w poszczególnych krajach. Kolejna aktualizacja jest już przewidywana na 2026 r., po opublikowaniu przez Organizację Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) zaktualizowanych danych dotyczących wylesiania³.
Oznacza to, że podmioty muszą zachować czujność i być gotowe do odpowiedniego dostosowywania stosowanych procedur należytej staranności.
Jeżeli kraj, z którego pozyskiwane są surowce, zostanie przeklasyfikowany z kategorii niskiego ryzyka do kategorii ryzyka standardowego lub wysokiego, podmioty nie będą mogły już korzystać z uproszczonej procedury należytej staranności. Taka zmiana może nastąpić stosunkowo szybko, w ramach jednej aktualizacji Komisji Europejskiej, jeśli nowe dane wykażą nasilające się w danym kraju wylesianie związane z ekspansją rolnictwa.
Przedsiębiorstwa utrzymujące długoterminowe relacje z dostawcami w regionach objętych taką zmianą powinny rozważyć wcześniejsze zaangażowanie dostawców w przygotowanie się na ewentualne zmiany oraz opracowanie odpowiednich strategii ograniczania ryzyka.
Co to oznacza obecnie dla podmiotów objętych EUDR?
Opublikowanie pierwszych wyników klasyfikacji krajów według poziomu ryzyka zapewnia podmiotom dodatkową przejrzystość i daje możliwość usprawnienia procesów należytej staranności w przypadku pozyskiwania produktów z krajów produkcji zaklasyfikowanych jako kraje niskiego ryzyka.
Klasyfikacja krajów nie powinna być jednak traktowana jako droga na skróty do łatwiejszego spełnienia wymogów regulacyjnych, lecz jako wskazówka określająca, na których obszarach należy skoncentrować działania kontrolne. W związku z rozpoczęciem stosowania EUDR od 30 grudnia 2025 r., a w przypadku niektórych mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw od 30 czerwca 2026 r., podmioty nadal muszą zapewnić funkcjonowanie solidnych systemów obejmujących wszystkie wymagane obszary.
Ostatecznie skuteczne zapewnienie zgodności z EUDR będzie zależało nie tylko od monitorowania klasyfikacji krajów według poziomu ryzyka, ale przede wszystkim od budowania odpornych i elastycznych systemów, które pozwolą realizować podstawowy cel rozporządzenia: dopuszczanie do obrotu na rynku UE wyłącznie produktów wolnych od wylesiania.
1. Art. 13
2. Art. 29 ust. 1 lit. b
3. Globalna Ocena Zasobów Leśnych FAO (FAO Global Forest Resources Assessment 2025), której publikacja była planowana na późniejszą część 2025 r.
Potrzebujesz dodatkowych wyjaśnień? Nasz dokument informacyjny (policy brief) szczegółowo omawia obowiązki, które nadal spoczywają na podmiotach pozyskujących produkty z krajów zaklasyfikowanych jako kraje niskiego ryzyka.
Więcej informacji:
- Odwiedź naszą stronę poświęconą rozporządzeniu EUDR
- Skorzystaj z naszego narzędzia EUDR Scoping Tool aby sprawdzić, czy Twoja firma podlega wymogom rozporządzenia.
- Zapoznaj się z naszym zestawem narzędzi Due Diligence Toolkit lub skontaktuj się z nami
